Güvenç Abdal, Alevilik Hakkında Ayrıntılı Bilgi ve Bilinmeyenler

Anadolu Alevileri yüzyıllardır inanç önderlerini “Dede” veya bayansa ”Pir Ana“ olarak adlandırmışlardır. Önceleri Cemleri özelikle ‘erkek’ dedeler yürütürdü, bugün artık özelikle Avrupa’da  bayanların da cem yürüttüğü görülmekte..  Alevi toplumunun özellikle inançsal alandaki lideri Pirlerdir. Dedelerin işlevlerini anlatırken daha da ayrıntılarıyla belirteceğimiz üzere Dedelerin sahip olduğu işlevler ve güçleri onları Alevilikte çok özel bir konuma getirmektedir. Geçmişte toplumsal düzeni sağlayan kurum ve kuralların oluşumu ve uygulanmasında onların çok önemli bir yere sahip olduklarını söyleyebiliriz. Dedelerin sahip oldukları yetkiler ve yaptırım güçleri cemaatin sosyal düzenini sağlayan çok etkili bir güç olmuştur. İçerisinde bulunduğu toplumsal yapının gereklerine göre şekillenmiş ve bu bakımdan bazı yöresel farklılıklar da gösteren Dedelik kurumu, Anadolu’da Aleviliğin inanç ve kültür esaslarının günümüze ulaşmasında birinci derecede rol sahibidir.
Anadolu’da Aleviliğin sosyal ve dinsel yapılanmasında temel öneme sahip kurumlardan en önemlisi "Dedelik Kurumu"dur. Alevi Dedeleri, Türkiye’nin çeşitli yerlerinde bulunan dergah veya “Ocak”lara yani dede aileleri soy zincirlerine bağlıdırlar.  Fakat tüm dedeler Hünkar Bektaş Veli ve dergahını serçeşme olarak kabul eder ve oraya gönül bağı veya direk bağlıdırlar.
19. Yüzyıl sonlarında Anadolu'da yaşanan sosyo-ekonomik dönüşüm ve özellikle Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması sonrası giderek artan oranda yaşanan kırdan kente göç olgusu ve  cumhuriyeti kurulusundan hemen sonra getirilen tekke ve zaviyeler kanunu ile Alevi dergahların kapatılması (Alevilik yasaklanması) nedeniyle, zayıflamış olan bu kurum, Anadolu'da Aleviliğin günümüze ulaşmasında birinci derecede rol oynamıştır. Tekke ve zaviyeler kanunu ile ve ‘sözde  devletin laikliği için) getirilen yasaklar diğer inançlar üzerinde çoktan kaldırılmış fakat, Alevilik halen bağımsız bir inanç olarak resmen kabul edilmemiştir. Tüm bunlara rağmen dedelik kurumu kendini koruyabilmiştir.